Πώς ο Βελονισμός Επηρεάζει τον Εγκέφαλο;

Νευροπλαστικότητα και η Σύγχρονη Επιστήμη

Εισαγωγή

Για περισσότερα από 2.000 χρόνια, ο βελονισμός χρησιμοποιείται στην Κίνα ως μέθοδος υποστήριξης της υγείας και αποκατάστασης της φυσιολογικής λειτουργίας του οργανισμού.

Μέχρι πρόσφατα, η επιστημονική κοινότητα εστίαζε κυρίως στην αναλγητική του δράση. Τα τελευταία όμως χρόνια, η ανάπτυξη σύγχρονων τεχνικών απεικόνισης, όπως η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), το PET Scan και η ηλεκτροφυσιολογία, επέτρεψε στους ερευνητές να παρατηρήσουν κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον:

Ο βελονισμός φαίνεται να επηρεάζει τη λειτουργία και την οργάνωση του ίδιου του εγκεφάλου.

Στο επίκεντρο αυτής της έρευνας βρίσκεται μια έννοια που απασχολεί ιδιαίτερα τη σύγχρονη νευροεπιστήμη: η νευροπλαστικότητα.

Τι είναι η νευροπλαστικότητα;

Η νευροπλαστικότητα είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αλλάζει.

Ο εγκέφαλος δεν είναι ένα στατικό όργανο. Αντίθετα, μεταβάλλεται συνεχώς:

• Δημιουργεί νέες νευρωνικές συνδέσεις.

• Ενισχύει ή αποδυναμώνει υπάρχοντα κυκλώματα.

• Αναδιοργανώνεται μετά από τραυματισμό.

• Προσαρμόζεται σε νέα δεδομένα και εμπειρίες.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι η νευροπλαστικότητα παίζει σημαντικό ρόλο:

• στη μάθηση,

• στη μνήμη,

• στην αποκατάσταση μετά από εγκεφαλικό,

• στον χρόνιο πόνο,

• στην κατάθλιψη,

• στις αγχώδεις διαταραχές,

• στην αϋπνία.

Η άποψη της Παραδοσιακής Κινέζικης Ιατρικής

Η Παραδοσιακή Κινέζικη Ιατρική δεν χρησιμοποιεί φυσικά τον όρο «νευροπλαστικότητα».

Περιγράφει όμως εδώ και αιώνες κάτι που θυμίζει έντονα αυτή την ιδέα.

Σύμφωνα με την κινεζική σκέψη, ο οργανισμός διαθέτει έμφυτους μηχανισμούς αυτορρύθμισης και αποκατάστασης. Όταν αυτοί οι μηχανισμοί λειτουργούν σωστά, το σώμα προσαρμόζεται, αναρρώνει και διατηρεί την ισορροπία του.

Ο στόχος του βελονισμού δεν είναι απλώς να καταστείλει ένα σύμπτωμα, αλλά να βοηθήσει τον οργανισμό να ενεργοποιήσει τις φυσικές διαδικασίες αποκατάστασης που ήδη διαθέτει.

Με έναν σύγχρονο τρόπο σκέψης, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η νευροεπιστήμη μελετά σήμερα μηχανισμούς που οι αρχαίοι Κινέζοι παρατηρούσαν κλινικά εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Τι δείχνουν οι σύγχρονες απεικονιστικές μελέτες;

Τα τελευταία είκοσι χρόνια έχουν δημοσιευθεί εκατοντάδες μελέτες που χρησιμοποίησαν fMRI για να παρατηρήσουν τον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια του βελονισμού.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο βελονισμός δεν δρα μόνο τοπικά στο σημείο όπου τοποθετείται η βελόνα.

Αντίθετα, επηρεάζει ολόκληρα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου.

Οι κυριότερες περιοχές που φαίνεται να επηρεάζονται είναι:

Αμυγδαλή (Amygdala)

Η αμυγδαλή συμμετέχει:

• στον φόβο,

• στο στρες,

• στο άγχος,

• στην επεξεργασία του πόνου.

Πολλές μελέτες έχουν δείξει μείωση της υπερδραστηριότητάς της μετά από βελονισμό.

Ιππόκαμπος (Hippocampus)

Ο ιππόκαμπος συνδέεται με:

• τη μνήμη,

• τη μάθηση,

• τη γνωστική λειτουργία.

Πειραματικές μελέτες δείχνουν ότι ο βελονισμός μπορεί να ενισχύσει παράγοντες που σχετίζονται με την ανάπτυξη και επιβίωση των νευρώνων.

Προμετωπιαίος Φλοιός

Αποτελεί το κέντρο:

• της συγκέντρωσης,

• της λήψης αποφάσεων,

• του ελέγχου των συναισθημάτων.

Οι αλλαγές που παρατηρούνται σε αυτή την περιοχή ενδέχεται να εξηγούν μέρος των αποτελεσμάτων του βελονισμού σε άγχος, αϋπνία και χρόνιο πόνο.

Ο ρόλος του BDNF

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της σύγχρονης έρευνας είναι η σχέση του βελονισμού με τον BDNF (Brain Derived Neurotrophic Factor).

Ο BDNF είναι μία πρωτεΐνη που:

• βοηθά την επιβίωση των νευρώνων,

• ενισχύει τη δημιουργία νέων συνδέσεων,

• θεωρείται βασικός παράγοντας της νευροπλαστικότητας.

Χαμηλά επίπεδα BDNF έχουν συσχετιστεί με:

• κατάθλιψη,

• γνωστική έκπτωση,

• χρόνιο στρες.

Μελέτες από κινεζικά πανεπιστήμια και νοσοκομεία έχουν δείξει ότι ο βελονισμός μπορεί να αυξήσει την έκφραση του BDNF σε διάφορα πειραματικά μοντέλα.

Η συμβολή της κινεζικής επιστημονικής έρευνας

Το μεγαλύτερο μέρος της βασικής έρευνας γύρω από τον βελονισμό πραγματοποιείται σήμερα στην Κίνα.

Οι κυριότερες βάσεις δεδομένων είναι:

CNKI

Wanfang

VIP Database

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι πολλές από τις αγγλόφωνες δημοσιεύσεις που εμφανίζονται στη PubMed προέρχονται αρχικά από κινεζικά ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια.

Οι Κινέζοι ερευνητές έχουν μελετήσει εκτενώς:

• τη νευρική αναγέννηση,

• τη συναπτική πλαστικότητα,

• τη λειτουργική αναδιοργάνωση του εγκεφάλου,

• τους νευροτροφικούς παράγοντες,

• τους μηχανισμούς αποκατάστασης μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο.

Βελονισμός και Χρόνιος Πόνος

Σήμερα γνωρίζουμε ότι ο χρόνιος πόνος δεν αποτελεί μόνο πρόβλημα των μυών ή των αρθρώσεων.

Αφορά και τον ίδιο τον εγκέφαλο.

Με τον χρόνο δημιουργούνται παθολογικά νευρωνικά δίκτυα που διατηρούν την αίσθηση του πόνου ακόμη και όταν ο αρχικός τραυματισμός έχει επουλωθεί.

Ορισμένοι επιστήμονες περιγράφουν το φαινόμενο αυτό λέγοντας ότι:

«Ο εγκέφαλος μαθαίνει τον πόνο.»

Τα δεδομένα δείχνουν ότι ο βελονισμός μπορεί να συμβάλλει στη σταδιακή αναδιοργάνωση αυτών των κυκλωμάτων.

Αυτό πιθανώς εξηγεί γιατί πολλοί ασθενείς συνεχίζουν να βελτιώνονται ακόμη και μετά την ολοκλήρωση των συνεδριών.

Βελονισμός και Αϋπνία

Ο ύπνος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διαδικασίες αναδόμησης του εγκεφάλου.

Η έλλειψη ύπνου μειώνει τη νευροπλαστικότητα και επηρεάζει αρνητικά τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τη συναισθηματική ισορροπία.

Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι ο βελονισμός μπορεί να βελτιώσει:

• τη συνολική ποιότητα ύπνου,

• τον χρόνο επέλευσης ύπνου,

• τις νυχτερινές αφυπνίσεις.

Η βελτίωση του ύπνου αποτελεί έναν ακόμη πιθανό μηχανισμό μέσω του οποίου ο βελονισμός συμβάλλει στην αποκατάσταση της φυσιολογικής λειτουργίας του εγκεφάλου.

Βελονισμός και Κατάθλιψη

Η σύγχρονη νευροεπιστήμη θεωρεί πλέον ότι η κατάθλιψη δεν σχετίζεται μόνο με νευροδιαβιβαστές, αλλά και με μεταβολές στη νευροπλαστικότητα.

Μελέτες έχουν καταγράψει:

• μείωση του όγκου του ιππόκαμπου,

• χαμηλότερα επίπεδα BDNF,

• διαταραχή της επικοινωνίας μεταξύ εγκεφαλικών δικτύων.

Η κινεζική και η διεθνής βιβλιογραφία έχουν δημοσιεύσει ενδιαφέροντα δεδομένα που δείχνουν ότι ο βελονισμός μπορεί να επηρεάζει θετικά αυτούς τους μηχανισμούς.

Παρότι απαιτείται περισσότερη έρευνα, τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.

Συμπέρασμα

Η νευροπλαστικότητα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις της σύγχρονης νευροεπιστήμης.

Παράλληλα, ο βελονισμός αποτελεί μία από τις αρχαιότερες θεραπευτικές μεθόδους που εξακολουθούν να μελετώνται ενεργά από την επιστημονική κοινότητα.

Οι σύγχρονες απεικονιστικές τεχνικές και η έρευνα των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν ότι ο βελονισμός δεν επηρεάζει μόνο τα συμπτώματα, αλλά φαίνεται να αλληλεπιδρά με μηχανισμούς που σχετίζονται με την προσαρμογή, την αναδιοργάνωση και την αποκατάσταση του εγκεφάλου.

Παρότι πολλά ερωτήματα παραμένουν ανοικτά, η διεθνής και ιδιαίτερα η κινεζική βιβλιογραφία συνεχίζει να προσφέρει νέα δεδομένα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα πώς μια θεραπευτική μέθοδος ηλικίας χιλιάδων ετών μπορεί να συναντά τη σύγχρονη νευροεπιστήμη του 21ου αιώνα.

Βιβλιογραφία

Hui KKS et al. Acupuncture modulates the limbic system and subcortical gray structures of the human brain.

Napadow V et al. Brain circuitry underlying acupuncture.

Fang J et al. Salient characteristics of the central effects of acupuncture.

Zhao ZQ. Neural mechanism underlying acupuncture analgesia.

Liu CZ et al. Neuroplasticity mechanisms of acupuncture.

Wang Y et al. Acupuncture regulates BDNF expression after neurological injury.

Chinese National Knowledge Infrastructure (CNKI).

Wanfang Data.

VIP Chinese Science and Technology Database.